Herb Jeleniej Góry – czerwony jeleń na trzech wzgórzach

Herb Jeleniej Góry to klasyczny herb mówiący – jego treść powtarza nazwę miasta. Czerwony jeleń stoi na trzech zielonych wzgórzach, a w pysku trzyma trzy złote żołędzie. Ten sam jeleń wraca dziś w mieście w zupełnie nowej formie: jako 29 rzeźb jelonków rozsianych po ulicach.

Jak wygląda herb Jeleniej Góry

Na srebrnej tarczy herbowej czerwony jeleń, skierowany w prawo, stojący na trzech górach koloru zielonego. Jeleń w pysku trzyma trzy złote żołędzie połączone jedną zieloną szypułką.

„W prawo" oznacza tu prawo heraldyczne – czyli, patrząc na tarczę, w lewo. To standardowa konwencja heraldyki, przez którą opisy herbów bywają mylące. Trzy zielone wzgórza w heraldyce nazywa się trójwzgórzem (niem. Dreiberg).

Co oznaczają elementy herbu

Jeleń to znak mówiący: niemiecka nazwa miasta Hirschberg znaczy dosłownie „jelenia góra". Najstarsza legenda wiąże początki miasta z polowaniem księcia – wedle podania Bolesława Krzywoustego – który ścigał jelenia i na wzgórzu założył gród. Trójwzgórze odpowiada drugiemu członowi nazwy: górze.

Najwięcej nieporozumień budzi to, co jeleń trzyma w pysku. Polski opis mówi o trzech złotych żołędziach na jednej zielonej szypułce – ale z daleka układają się one w kształt trójlistnej koniczyny, i tak też opisuje je heraldyka niemiecka („stylizowany trójlistny listek koniczyny"). To ta sama figura, tylko nazwana z dwóch stron inaczej.

Historia herbu – fałszywy dyplom i powrót do pierwowzoru

Jeleń towarzyszy miastu od średniowiecza, ale sam herb przeszedł burzliwą historię. W okresie wojny trzydziestoletniej jeleniogórscy kupcy samowolnie podnieśli rangę miejskiego znaku – zmiany dokonano prawdopodobnie przed 1629 rokiem. Żeby ją uzasadnić, sporządzono fałszywy dyplom herbowy: dokumenty datowano wstecz na 1599 rok i przypisano rzekomemu nadaniu cesarza Rudolfa II, a ich odnalezienie ogłoszono dopiero w czasie wojny. Nowy wygląd usankcjonował ostatecznie cesarz Ferdynand II 30 września 1630 roku.

Jelenia przeniesiono na dwubarwną, dwupolową tarczę i dodano elementy typowe dla herbu szlacheckiego: hełm heraldyczny, klejnot i labry. W takiej postaci herb przetrwał ponad trzy stulecia – aż do 1937 roku, kiedy przywrócono jego pierwotny wygląd.

Dziś wzór herbu reguluje Statut Miasta – uchwała nr 61.VII.2019 Rady Miejskiej Jeleniej Góry z 27 marca 2019 roku.

Wersja sprzed 1945 roku – ta, którą wciąż spotkasz w sieci

Warto wiedzieć, że w internecie krąży też starszy wariant herbu, używany do 1945 roku: tarcza dzielona ukośnie na pole srebrne i błękitne, a jeleń przedstawiony w biegu, z listkiem koniczyny w pysku. Grafika jest efektowna i łatwo ją wziąć za herb obecny – ale to wersja historyczna. Dzisiejszy herb ma jednolitą srebrną tarczę, jelenia stojącego i trójwzgórze.

Herb a Szlak Jelonków

Rzeźby jelonków, które od 2020 roku pojawiają się w Jeleniej Górze, są współczesnym echem herbowego jelenia – tego samego, który stoi w herbie od średniowiecza i który dał miastu nazwę. Każdy z 29 jelonków ma własny charakter i historię; wszystkie znajdziesz na mapie szlaku.