Zamek Chojnik – ruiny i panorama nad Sobieszowem

Zamek Chojnik (niem. Kynast) to jedna z najpiękniejszych ruin Dolnego Śląska – gotycka warownia na szczycie skalistej góry (627 m n.p.m.) nad Sobieszowem, dzielnicą Jeleniej Góry. Z jej wieży rozciąga się rozległa panorama Karkonoszy, a mury otacza najsłynniejsza górska legenda – o okrutnej Kunegundzie.

Historia zamku Chojnik

Murowany zamek wzniesiono w latach 50. XIV wieku, a pierwsza wzmianka pochodzi z 1364 roku. Od 1418–1419 Chojnik należał do możnego rodu Schaffgotschów, którzy rozbudowywali go przez XV i XVI wiek – w latach 1588–1589 podwyższono m.in. cylindryczny stołp. Warownię wzniesiono wprost na granitowej skale, a od południowego wschodu broniło jej 150-metrowe urwisko nad Piekielną Doliną. Świetność zamku zakończył pożar od pioruna 31 sierpnia 1675 roku – Chojnika nigdy nie odbudowano.

Już w XIX wieku malownicza ruina stała się celem wycieczek; od 1860 roku działało tu schronisko, dziś prowadzone przez PTTK. Od 1991 roku odbywają się na zamku turnieje kusznicze „O Złoty Bełt Zamku Chojnik”. Góra leży na obszarze Karkonoskiego Parku Narodowego.

Zanim stanął zamek

Górę wykorzystywano wcześniej, niż mówi metryka warowni. Tablica przy zamku podaje, że w 1292 roku piastowscy książęta świdnicko-jaworscy wznieśli tu drewniany zameczek myśliwski, który „szybko rozrósł się w potężną kamienną twierdzę”. Gospodarz obiektu datuje tę pierwszą fazę ogólniej – na drugą połowę XIII wieku – i wiąże ją z Bolesławem Łysym-Rogatką. Murowany zamek powstał około 1355 roku, za Bolka II świdnickiego, a najstarszy zapis o nim pochodzi z 1364 roku: wtedy stoją już wieża i dziedziniec z kaplicą.

Różnica w datach jest mniej istotna niż to, co z nich wynika: nie zaczęło się od twierdzy pilnującej granicy, tylko od miejsca, z którego książę polował. A skoro już o tablicy – dodaje ona zdanie, którego nie potwierdza żadna kronika, ale które warto znać, bo powtarza je całe miasto: „podanie głosi, że nie został nigdy zdobyty”.

Jak Chojnik trafił do Schaffgotschów

Przejęcie zamku przez ród, który został tu na następne stulecia, ma trzy daty i warto je znać osobno, bo w opracowaniach zlewają się w jedną. 9 września 1399 roku starosta księstwa świdnicko-jaworskiego Benesz z Choustnik, za zgodą króla Czech Wacława IV, zastawił zamek Gotsche II Schoffowi. 16 maja 1400 roku Gotsche zapłacił sumę zastawną. Ostatecznie 8 października 1418 roku król czeski nadał synom Gotsche II dobra ojcowskie – i od tego momentu Chojnik jest rodowy.

Zastaw, spłata, nadanie: trzy kroki, przez które majątek książęcy stawał się własnością rycerskiego rodu. Tablica przy zamku podaje jedną, okrągłą datę: 1392 – i dodaje rzecz, która robi największe wrażenie: zamek pozostawał w rękach Schaffgotschów aż do 1945 roku. Licząc od tablicowej daty, ród trzymał Chojnik 553 lata.

Po pożarze Schaffgotschowie zbudowali u stóp góry pałac w Sobieszowie, dziś siedzibę Centrum Przyrodniczo-Edukacyjnego Karkonoskiego Parku Narodowego. Zamek został ruiną, ale własność się nie zmieniła.

Pręgierz, basteja i wieża podwyższona przez cieślę ze Szklarskiej Poręby

Zamek rozbudowywano przez dwa stulecia i te warstwy nadal widać. W XV wieku dobudowano skrzydło północne, a na dziedzińcu stanął kamienny pręgierz, datowany na 1410 rok – w zamku prywatnym oznaka prawa karania, którym dysponował pan na Chojniku. Tablica w terenie podaje dla rozbudowy szerszy przedział, 1500–1560, i wspomina o dodatkowych fortyfikacjach z czasu wojny trzydziestoletniej. W XVI wieku mury dostosowano do broni palnej: pojawiły się strzelnice, a około 1560 roku basteja.

Najciekawszy zapis dotyczy jednak wieży: w latach 1588–1589 cieśla Jakob Liewig ze Szklarskiej Poręby podwyższył stołp, czyli główną wieżę zamku – tę, na którą dziś wchodzisz po schody z tarasem widokowym. Nazwisko rzemieślnika przy takiej robocie zachowuje się rzadko; zwykle znamy tylko fundatora.

Właściciel, którego ścięto

Na początku XVII wieku panem na Chojniku był Hans Ulrich von Schaffgotsch – postać, przez którą ród omal nie stracił wszystkiego. Aresztowany w 1634 roku, został stracony w 1635 w Ratyzbonie, a majątki skonfiskowano. Dopiero w 1641 roku jego syn odzyskał większość dóbr. Historia wraca w Cieplicach: miecz, którym ścięto Hansa Ulricha, trafił do zbiorów rodowych gromadzonych przy bibliotece Schaffgotschów.

Turyści chodzą tu od dwustu lat

Ruina zaczęła zarabiać na siebie zaskakująco wcześnie. W 1822 roku pod zamkiem zorganizowano punkt wynajmu przewodników i tragarzy – kuracjusze z Cieplic szli na Chojnik, a prowadzenie i bagaż zamawiali na dole. W 1823 roku zbudowano schody na wieżę, a w 1860 roku północną basteję zaadaptowano na schronisko turystyczne i ta funkcja trwa do dziś.

Dwudziesty wiek był trudniejszy. Prace remontowe prowadzono w 1949 roku, ale w styczniu 1963 zamek zamknięto z powodu groźby zawalenia. Remont trwał dekadę – ruinę udostępniono ponownie w czerwcu 1975 roku.

Góra, czyli druga połowa atrakcji

Sam Chojnik jest obiektem przyrodniczym nie mniej ciekawym niż mury. Wznosi się na 627 m n.p.m. i zbudowany jest z granitu karkonoskiego – tego samego, który tworzy grzbiet widoczny z wieży. Porastają go buki, sosny i świerki, a u podnóża północnych stoków leżą Zbójeckie Skały z dwiema jaskiniami: Dziurawym Kamieniem i Jaskinią Zbójecką.

Góra jest rezerwatem przyrody – utworzonym w 1953 roku na 24 hektarach – i enklawą Karkonoskiego Parku Narodowego. Enklawą była dosłownie, oddzieloną od reszty parku. Zmieniło się to 1 stycznia 2016 roku, gdy park powiększono o 371 hektarów, między innymi o Górę Żar, i Chojnik połączył się z resztą parku.

Legenda o Kunegundzie

Z Chojnikiem wiąże się najsłynniejsza legenda Karkonoszy – o pięknej, lecz okrutnej księżniczce Kunegundzie, która oddała rękę tylko temu, kto w pełnej zbroi objedzie konno wąskie mury zamku nad przepaścią. Przeczytaj całą legendę →

Zwiedzanie – jak dojść, bilety, godziny

Na zamek najprościej wejść z Sobieszowa. Parking dla odwiedzających Karkonoski Park Narodowy jest przy pałacu – wjazd od ul. Krystalicznej; samochód zostawisz też bezpłatnie na ulicach w centrum dzielnicy. Kawałek dalej, przy Cieplickiej, na pętli autobusowej pod pałacem, stoi jelonek Bolko III ze Szlaku Jelonków. Do wyboru są dwa znakowane szlaki: czerwony – łagodniejszy i wygodniejszy, oraz czarny – krótszy, ale bardziej stromy, prowadzący obok Zbójeckich Skał po schodach wykutych w skale. Wejście każdym z nich zajmuje około godziny, także z dziećmi.

Góra leży w enklawie Karkonoskiego Parku Narodowego, więc obowiązują dwa osobne bilety: wstęp do parku i wstęp na zamek. Ceny i godziny otwarcia zmieniają się sezonowo – sprawdź je przed wyjściem. Na dziedzińcu działa schronisko PTTK, a wejście na wieżę kończy się tarasem widokowym z panoramą, którą oglądasz poniżej.