Historia Jeleniej Góry, Cieplic i Sobieszowa

Nazwa, herb i najstarsze legendy Jeleniej Góry mają wspólny motyw – jelenia. Rzeźby jelonków rozsiane dziś po mieście to współczesne echo symboliki, która towarzyszy mu od średniowiecza. Oto skrócona historia miasta i jego dwóch najbarwniejszych dzielnic.

Jelenia Góra – miasto pod znakiem jelenia

Niemiecka nazwa Hirschberg znaczy dosłownie „jelenia góra"; w źródłach pojawia się jako Hyrzberc (1281), Hyrspergk (1305) czy Hirsberg (1521). Po 1945 roku przetłumaczono ją wprost na Jelenią Górę. Do dziś w herbie miasta widnieje czerwony jeleń na srebrnej tarczy, stojący na trzech zielonych wzgórzach, z trzema złotymi żołędziami w pysku.

Pierwsza pewna wzmianka pochodzi z 1281 roku; miasto zorganizowali osadnicy sprowadzeni przez Bolesława II Rogatkę w połowie XIII wieku. W 1392 Jelenia Góra przeszła pod panowanie czeskie (Korona Czeska), później habsburskie. Jej złoty wiek to tkactwo i handel płótnem lnianym: od drugiej połowy XVI wieku słynęły stąd cienkie woale, a przywilej cesarski z 1630 roku dał miastu wyłączność na handel płótnem – jeleniogórscy kupcy docierali z nim po całej Europie. Kres tej prosperity przyniosło włączenie Śląska do Prus w 1742 roku.

W XIX wieku miasto otworzyła na świat kolej (linie od Zgorzelca w 1866 i od Wrocławia w 1867), a Karkonosze stały się celem turystów. Niemiecki rozdział historii zamknął się w maju 1945: 9 maja 1945 do miasta wkroczyła Armia Czerwona, a w latach 1945–1946 niemieckich mieszkańców wysiedlono, ich miejsce zajęli polscy osadnicy. Polską nazwę zatwierdzono w maju 1946. Sąsiednie miejscowości – Cieplice, Sobieszów i Maciejową – przyłączono w 1976, a Jagniątków w 1998 roku.

Cieplice Śląskie-Zdrój – gorące źródła i ród Schaffgotschów

Pierwszą osadę przy źródłach – „Clarus Fons" (Jasne Źródło) – założyli augustianie sprowadzeni z Wrocławia przez Bolesława Rogatkę w 1261 roku. W 1281 Bernard Lwówecki darował miejscowość joannitom ze Strzegomia, a w 1403 Gotsche Schoff II osadził tu cystersów, którzy gospodarzyli przez blisko cztery stulecia. Od połowy XIV wieku aż do 1945 roku Cieplice były własnością możnego rodu Schaffgotschów; w XVII wieku uczynili z tutejszego pałacu główną rezydencję (obecny kształt Pałacu Schaffgotschów to lata 1784–1809).

Cieplice wyrosły na uzdrowisko o wodach termalnych należących do najcieplejszych w Polsce. Powstał teatr zdrojowy (1836), Park Zdrojowy i kolejne połączenia komunikacyjne. Prawa miejskie i nazwę Bad Warmbrunn miejscowość uzyskała w 1935 roku. Po 1945 weszła w granice Polski, w 1946 otrzymała nazwę Cieplice Śląskie-Zdrój, a w 1976 stała się dzielnicą Jeleniej Góry.

Sobieszów i zamek Chojnik – warownia nad doliną

Sobieszów – do 1945 roku Hermsdorf unterm Kynast (Hermsdorf pod Kynastem) – od XIV wieku należał do Schaffgotschów i wyrósł u stóp zamku Chojnik. Prawa miejskie otrzymał w 1962, a w 1976 został włączony do Jeleniej Góry.

Murowany zamek Chojnik (niem. Kynast) wzniesiono w latach 50. XIV wieku; pierwsza wzmianka pochodzi z 1364 roku. Od 1418–1419 należał do Schaffgotschów, którzy rozbudowywali go przez XV i XVI wiek. Kres świetności przyszedł 31 sierpnia 1675 roku: piorun wywołał pożar, po którym zamku nigdy nie odbudowano. Malownicza ruina już w XIX wieku stała się atrakcją turystyczną (schronisko od 1860), a dziś działa tu schronisko PTTK; od 1991 odbywają się turnieje kusznicze „O Złoty Bełt Zamku Chojnik".